Baş ve Yüz Ağrıları

Nedir?

Baş ve yüz ağrıları, toplumda en sık görülen ağrı yakınmaları arasındadır. Baş ağrıları iki ana gruba ayrılır: Başka bir hastalığa bağlı olmayan birincil baş ağrıları (migren, gerilim tipi baş ağrısı, küme baş ağrısı) ve altta yatan bir nedene bağlı gelişen ikincil baş ağrıları.

Yüz bölgesinde ise sinir ağrıları önemli bir yer tutar. Trigeminal nevralji, yüzün duyusunu taşıyan trigeminal sinirin dağılım alanında görülür; yüze dokunma, konuşma veya çiğneme gibi basit uyaranlarla tetiklenen, saniyeler süren elektrik çarpması benzeri ağrı ataklarıyla seyreder. Oksipital nevralji ise başın arkasından tepeye doğru yayılan, batıcı tarzda bir sinir ağrısıdır.

Neden olur?

Baş ve yüz ağrılarının nedenleri, ağrının tipine göre farklılık gösterir:

• Migren: Genetik yatkınlığı olan, beyindeki ağrı yollarının aşırı duyarlılığıyla ilişkili nörolojik bir hastalıktır. Uykusuzluk, açlık, stres ve hormonal değişiklikler atakları tetikleyebilir.
• Gerilim tipi baş ağrısı: Başı bir bant gibi saran, hafif ya da orta şiddette bir ağrıdır. Stres, yorgunluk ve boyun-omuz kaslarındaki gerginlikle ilişkilidir.
• Küme baş ağrısı: Bir göz çevresinde, dönemler hâlinde tekrarlayan çok şiddetli ağrı ataklarıdır; aynı taraftaki gözde sulanma ve burun akıntısı eşlik edebilir.
• Servikojenik baş ağrısı: Boyundaki eklem ve yumuşak dokulardan kaynaklanıp başa yansıyan ağrıdır (boyun ağrısı).
• Sinir ağrıları: Trigeminal nevraljide sinire çoğunlukla bir damarın baskı yaptığı düşünülür. Oksipital nevralji ise başın arkasındaki oksipital sinirlerin tahrişiyle ortaya çıkar. Zona sonrası gelişen sinir ağrısı da yüzü etkileyebilir.
• Diğer nedenler: Çene eklemi sorunları, diş ve sinüs hastalıkları, göz hastalıkları ve ağrı kesicilerin aşırı kullanımına bağlı baş ağrısı.

Tanı nasıl konur?

Baş ağrısının tanısı büyük ölçüde ayrıntılı öyküye dayanır. Ağrının yeri, karakteri, süresi, sıklığı, tetikleyicileri ve eşlik eden belirtiler sorgulanır. Birkaç hafta boyunca tutulan bir baş ağrısı günlüğü tanıya önemli katkı sağlar. Nörolojik muayenede ikincil bir nedeni düşündüren bulgular aranır.

Uyarı işareti olmayan ve tipik özellikler gösteren baş ağrılarında görüntüleme çoğu zaman gerekmez. Uyarı işaretleri varsa ya da trigeminal nevralji gibi durumlarda sinire baskı yapan bir yapının araştırılması gerekiyorsa MR istenir. Gerektiğinde nöroloji, diş hekimliği, kulak burun boğaz ve göz hastalıkları uzmanlarıyla birlikte değerlendirme yapılır.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, ağrının tipine göre belirlenir ve çoğunlukla nöroloji ile birlikte yürütülür.

Konservatif tedavi

• Yaşam düzeni: Düzenli uyku, öğün atlamamak, yeterli sıvı almak, düzenli egzersiz yapmak ve tetikleyicileri belirleyip azaltmak.
• İlaç tedavisi: Atak sırasında kullanılan ilaçlar ve sık atak geçirenlerde koruyucu tedavi. Ağrı kesicilerin ayda birçok gün kullanılması baş ağrısını artırabileceğinden ilaç kullanımı hekim kontrolünde planlanır. Trigeminal nevraljide ilk basamakta sinir ağrısına yönelik ilaçlar kullanılır.
• Fizyoterapi ve egzersiz: Gerilim tipi ve servikojenik baş ağrısında boyun ve omuz kaslarına yönelik programlar.
• Psikolojik destek ve gevşeme teknikleri: Kronikleşmiş baş ağrısında ağrıyla baş etmeyi kolaylaştırabilir.

Girişimsel ağrı tedavileri

İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya ilaçların yan etkilerini tolere edemeyen hastalarda girişimsel yöntemler değerlendirilebilir:

• Sinir blokları: Oksipital nevralji ve bazı baş ağrısı türlerinde, ilgili sinirin çevresine lokal anestezik uygulanması hem tanıya hem tedaviye yardımcı olabilir.
• Radyofrekans tedavisi: İlaçlara yanıt vermeyen trigeminal nevraljide trigeminal sinirin gangliyonuna, oksipital nevraljide oksipital sinirlere, servikojenik baş ağrısında ise boyundaki ilgili eklem sinirlerine uygulanabilir. Trigeminal sinire yapılan uygulamalarda yüzde his azalması gibi yan etkiler gelişebileceği önceden konuşulur.
• Sempatik bloklar: Küme baş ağrısında ve bazı yüz ağrılarında sfenopalatin gangliyon bloğu, seçilmiş baş ve yüz ağrılarında ise stellat gangliyon bloğu düşünülebilir.

Bu yöntemler uygun hastalarda ağrıda anlamlı azalma sağlayabilir; ancak etkinin derecesi ve süresi kişiden kişiye değişir.

Cerrahi ne zaman gündeme gelir?

İlaçlara ve girişimsel tedavilere yanıt vermeyen trigeminal nevraljide, sinir üzerindeki damar baskısını kaldırmaya yönelik cerrahi seçenek beyin ve sinir cerrahisi uzmanıyla birlikte değerlendirilir. Baş ağrısına yol açan yapısal bir neden saptanırsa tedavi ilgili cerrahi branşla birlikte planlanır.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Baş ağrınızın sıklığı veya şiddeti değiştiyse, ağrı kesicileri giderek daha sık kullanıyorsanız ya da yüzünüzde dokunmakla tetiklenen şiddetli ağrı atakları oluyorsa bir hekime başvurun. Algoloji (ağrı) uzmanı, nöroloji değerlendirmesiyle birlikte ağrının tipine uygun girişimsel seçenekleri değerlendirir; randevu sayfasından muayene için gün seçebilirsiniz.