Spinal Kord Stimülasyonu

Nedir?

Spinal kord stimülasyonu (SKS), sinir sisteminin ağrı sinyallerini işleme biçimini değiştirmeyi amaçlayan bir nöromodülasyon yöntemidir. Omurilik çevresindeki epidural aralığa yerleştirilen ince elektrotlar, omuriliğe hafif elektriksel uyarılar verir. Elektrotlar cilt altına yerleştirilen küçük bir pile (uyarı üretecine) bağlanır; uyarıyı açıp kapatmak ve şiddetini belirli sınırlar içinde ayarlamak için bir uzaktan kumanda kullanılır.

Yöntem eski adıyla dorsal kolon stimülasyonu olarak da bilinir; çünkü uyarı, omuriliğin arka bölümündeki (dorsal kolon) sinir liflerine yöneliktir. SKS, sinir hasarı ya da sinirlerin işlev bozukluğundan kaynaklanan nöropatik ağrının belirli tiplerinde kullanılır. Ağrının nedenini ortadan kaldırmaz; ağrının algılanma biçimini değiştirerek onu azaltmayı amaçlar.

Hangi durumlarda tercih edilir?

SKS; ilaç, fizik tedavi ve epidural steroid enjeksiyonu ya da radyofrekans tedavisi gibi daha az girişimsel işlemlerle yeterli rahatlama sağlanamayan seçilmiş hastalarda düşünülür. Başlıca kullanım alanları, bel ya da boyun ameliyatından sonra süren ve kola ya da bacağa yayılan sinir ağrısı ile kompleks bölgesel ağrı sendromudur. Ağrılı diyabetik nöropati gibi bazı periferik sinir hastalıklarında da kullanılabilir. Spinal stenozda (dar kanal) ise genellikle ameliyattan sonra bacak ağrısı süren ya da cerrahiye uygun olmayan seçilmiş hastalarda gündeme gelir.

Birleşik Krallık sağlık otoritesi NICE, SKS'yi uygun tedaviye rağmen en az altı aydır süren nöropatik ağrısı olan ve deneme uyarısından yarar gören yetişkinler için bir seçenek olarak önermektedir. Değerlendirmenin bu konuda deneyimli, multidisipliner bir ekip tarafından yapılması gerektiğini vurgular. Damar tıkanıklığına bağlı (iskemik) ağrılarda ise yöntemi yalnızca araştırma kapsamında önerir.

Kanıtların gücü her durumda aynı değildir. Bel ameliyatından sonra ağırlıklı olarak bacak ağrısı süren hastalarda yapılan randomize bir çalışmada, SKS'nin konservatif tedaviye eklenmesinin altı ayda ağrı ve yaşam kalitesinde daha fazla iyileşme sağladığı bildirilmiştir. Buna karşın bel ağrısında yapılan çalışmaları değerlendiren bir Cochrane derlemesi, mevcut kanıtların işlemin risklerini karşılayacak uzun süreli bir yarar göstermediği sonucuna varmıştır. Bu nedenle hasta seçimi büyük önem taşır.

Nasıl etki eder?

Kesin mekanizma tam olarak aydınlatılmamıştır. "Kapı kontrol kuramı" olarak bilinen klasik açıklamaya göre omurilikteki kalın sinir liflerinin uyarılması, ağrı sinyallerinin beyne iletilmesini azaltır. Klasik programlarda ağrılı bölgede hafif bir karıncalanma hissedilir. Daha yeni bazı programlarda ise uyarı, karıncalanma hissi oluşturmadan verilebilir.

Uyarının ayarları kişiye göre düzenlenir ve zaman içinde değiştirilebilir. SKS'nin amacı ağrıyı tamamen yok etmek değil; ağrıyı uyku, hareket ve günlük işlevlerde iyileşme sağlayacak ölçüde azaltmak ve ağrı kesici ihtiyacını düşürmektir.

İşlem öncesi hazırlık

Ağrının kaynağı muayene ve görüntülemeyle netleştirilir; cerrahiyle düzeltilebilecek bir sorun olup olmadığı araştırılır. Uzun süren ağrı duygu durumunu ve uykuyu etkilediği için psikolojik değerlendirme de sürecin bir parçasıdır. Bu değerlendirme, beklentilerin gerçekçi olmasına ve tedavinin yararının doğru değerlendirilmesine yardımcı olur.

Kan sulandırıcı ilaçların kullanımı planlanır; enfeksiyon riskini artırabilecek sorunlar işlemden önce tedavi edilir. Cihazın nasıl çalıştığı, deneme döneminin nasıl değerlendirileceği, olası riskler ve diğer seçenekler size anlatılır; yazılı onamınız alınır.

İşlem sırasında neler olur?

Deneme aşamasında yüzüstü yatarsınız. Cilt lokal anestezikle uyuşturulur, gerekirse hafif sedasyon uygulanır. Elektrotlar iğne yoluyla, floroskopi (canlı röntgen) eşliğinde epidural aralığa yerleştirilir. Klasik uyarı kullanılacaksa, karıncalanma hissinin ağrılı bölgeyi kaplayıp kaplamadığını söylemeniz istenir. Ardından elektrotlar vücut dışındaki geçici bir uyarıcıya bağlanır ve genellikle birkaç gün ile bir hafta, bazen biraz daha uzun süre günlük yaşamınızda denenir.

Deneme döneminde ağrınızdaki, uykunuzdaki, hareketinizdeki ve ilaç kullanımınızdaki değişim birlikte değerlendirilir. Yeterli yarar görüldüyse sistem, ayrı bir işlemle ameliyathanede yerleştirilir. Bu işlemde elektrotlar sabitlenir ve pil, genellikle kalça ya da karın bölgesinde cilt altına yerleştirilir. Bazı hastalarda elektrotların küçük bir cerrahi kesiyle yerleştirilmesi gerekebilir.

İşlem sonrası

Cihaz yerleştirildikten sonraki ilk 6-8 haftada, elektrotların yerine oturması için belin aşırı eğilmesinden, ani dönme hareketlerinden, ağır kaldırmaktan ve kolları baş hizasının üzerine kaldırmaktan kaçınılması önerilir. Yara yerlerinde birkaç gün ağrı ve hassasiyet olabilir. Masa başı işlere çoğu zaman 1-2 hafta içinde dönülebilir.

Size bir cihaz kimlik kartı verilir. MR çekimi, başka bir ameliyat ya da fizik tedavide kullanılan bazı ısı tedavileri (diatermi) öncesinde cihazınızı mutlaka bildirmelisiniz. MR çekiminin mümkün olup olmadığı, yerleştirilen sistemin özelliklerine bağlıdır. Pil türüne göre düzenli şarj ya da yıllar içinde pil değişimi gerekebilir.

Sonuçlar ne zaman hissedilir?

Deneme dönemi, yöntemin size uygun olup olmadığını önceden görmenizi sağlar. Cihaz yerleştirildikten sonra etki genellikle cihaz açıldığında başlar; ancak uygun ayarların bulunması birkaç kontrol gerektirebilir.

Sonuçlar kişiden kişiye değişir. Bazı hastalarda etki zamanla azalabilir ve ayarların değiştirilmesi gerekebilir. SKS; egzersiz, ilaç düzenlemesi ve gerektiğinde psikolojik destekle birlikte kapsamlı bir ağrı planının parçasıdır. Ağrınız için bu seçeneğin uygun olup olmadığını değerlendirmek için randevu oluşturabilirsiniz.