Nöropatik Ağrı

Nedir?

Uluslararası Ağrı Araştırmaları Derneği (IASP), nöropatik ağrıyı somatosensoriyel sinir sisteminin, yani dokunma, ısı ve ağrı gibi duyuları taşıyan sinir sisteminin bir lezyonu veya hastalığının neden olduğu ağrı olarak tanımlar. Daha basit bir ifadeyle nöropatik ağrıda sorun, ağrı sinyalini başlatan dokuda değil, bu sinyali taşıyan veya işleyen sinir sisteminin kendisindedir.

Hasar beyin ve omurilikten (merkezi nöropatik ağrı) ya da vücuda dağılan çevresel sinirlerden (periferik nöropatik ağrı) kaynaklanabilir. Nöropatik ağrı çoğu zaman uzun sürelidir, uykuyu ve ruh hâlini etkiler ve klasik ağrı kesicilere sınırlı yanıt verir.

Neden olur?

Nöropatik ağrıya yol açan başlıca durumlar şunlardır:

• Diyabetik nöropati: Uzun süre yüksek seyreden kan şekerinin özellikle ayak ve bacaklardaki sinirlere zarar vermesi.
• Postherpetik nevralji: Zona (herpes zoster) sonrasında aynı bölgede süren sinir ağrısı.
• Sinir kökü baskısı: Bel veya boyun fıtığına ya da dar kanala bağlı kol veya bacak ağrısı (siyatik).
• Trigeminal nevralji: Yüzde elektrik çarpması tarzında ağrı atakları (baş ve yüz ağrıları).
• Ameliyat veya yaralanma sonrası sinir hasarı: Ameliyat izi çevresinde süren ağrılar ve kesilmiş bir uzuvda hissedilen fantom ağrı.
• Kemoterapiye bağlı nöropati ve kansere bağlı sinir tutulumu.
• Merkezi nedenler: İnme, omurilik yaralanması veya multipl skleroz sonrasında gelişen ağrılar.

Bunların yanı sıra B12 vitamini eksikliği, aşırı alkol kullanımı, tiroit hastalıkları ve bazı ilaçlar da sinir hasarına yol açabilir. Genellikle bir yaralanma veya ameliyattan sonra kol ya da bacakta beklenenden şiddetli ağrı, şişlik, renk ve ısı değişiklikleriyle seyreden kompleks bölgesel ağrı sendromu (KBAS) da benzer yöntemlerle değerlendirilen ve tedavi edilen bir durumdur.

Tanı nasıl konur?

Tanı; ayrıntılı öyküye, ağrının tarifine ve nörolojik muayeneye dayanır. Ağrının dağılımının bir sinirin veya sinir kökünün alanıyla uyumlu olması ve bu bölgede his değişikliklerinin saptanması nöropatik ağrıyı destekler. Nöropatik ağrıyı taramak için geliştirilmiş kısa anketler de değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Altta yatan nedeni bulmak için kan şekeri, B12 vitamini ve tiroit testleri gibi kan tetkikleri, sinir iletim çalışmaları ve EMG, gerektiğinde MR istenir. Nedenin belirlenmesi önemlidir; çünkü bazı durumlarda nedenin tedavisi sinir hasarının ilerlemesini yavaşlatabilir.

Tedavi seçenekleri

Nöropatik ağrının tedavisinde amaç, ağrıyı yaşamla uyumlu bir düzeye indirmek, uykuyu ve günlük işlevleri iyileştirmektir. Tedavi genellikle birden fazla yöntemin birlikte kullanılmasını gerektirir.

Konservatif tedavi

• Nedenin tedavisi: Örneğin diyabette kan şekerinin kontrolü, vitamin eksikliğinin giderilmesi.
• İlaç tedavisi: Nöropatik ağrıda klasik ağrı kesiciler yerine, sinir ağrısında etkili olabilen bazı antidepresan ve antiepileptik ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlara düşük dozla başlanır ve doz kademeli olarak artırılır; etkileri birkaç hafta içinde ortaya çıkar. Sınırlı bir bölgedeki ağrıda ilaçlı bantlar veya kremler kullanılabilir.
• Fizyoterapi ve egzersiz: Hareketliliği korumak ve aşırı duyarlılığı azaltmak için uygulanır.
• Psikolojik destek: Ağrıyla baş etme becerilerini geliştirmeye, uyku ve ruh hâli sorunlarını ele almaya yardımcı olur.

Girişimsel ağrı tedavileri

İlaç tedavisine yeterli yanıt alınamayan veya ilaçların yan etkilerini tolere edemeyen hastalarda girişimsel yöntemler değerlendirilir:

• Sempatik bloklar: Kompleks bölgesel ağrı sendromunda ve zonanın erken döneminde, stellat gangliyon veya lomber sempatik blok gibi uygulamalar ağrıyı azaltabilir ve rehabilitasyona katılımı kolaylaştırabilir.
• Radyofrekans tedavisi: Belirli bir sinirden veya sinir kökünden kaynaklanan ağrıda pulsed (atımlı) radyofrekans uygulanabilir.
• Spinal kord stimülasyonu: Uzun süredir devam eden ve diğer tedavilere yanıt vermeyen nöropatik ağrıda, omuriliğin üzerine yerleştirilen ince elektrotlarla ağrı sinyallerinin düzenlenmesi amaçlanır. Pil ve elektrotların yerleştirileceği asıl işlemden önce bir deneme dönemi uygulanır.

Bu yöntemler uygun hastalarda ağrıda anlamlı azalma sağlayabilir; ancak sonuçlar kişiden kişiye değişir ve her işlemin kendine özgü riskleri vardır.

Cerrahi ne zaman gündeme gelir?

Sinire baskı yapan bir fıtık, dar kanal veya sinir sıkışması gibi düzeltilebilir bir neden varsa cerrahi seçenek beyin ve sinir cerrahisi uzmanıyla birlikte değerlendirilir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Yanma, elektrik çarpması veya karıncalanma tarzındaki ağrınız birkaç haftadan uzun sürüyorsa, uykunuzu bozuyorsa ya da kullandığınız ilaçlar yetersiz kalıyor veya yan etki yapıyorsa bir hekime başvurun. Algoloji (ağrı) uzmanı, ağrının nöropatik özelliklerini ve nedenini değerlendirerek ilaç ve girişimsel seçenekleri sizinle planlar; randevu sayfasından muayene için gün seçebilirsiniz.