Sempatik Bloklar

Nedir?

Sempatik sinir sistemi, otonom (istem dışı) sinir sisteminin bir parçasıdır; damarların genişliğini, terlemeyi ve iç organların işleyişini düzenler. Bu sistemin sinir hücreleri, omurganın önünde ve yanlarında zincir ya da ağ (pleksus) biçiminde yerleşmiştir. İç organlardan gelen ağrı sinyallerinin bir bölümü bu ağlar üzerinden taşınır. Bazı kronik ağrılarda ise sempatik sistemin ağrıyı sürdürmede rol oynadığı düşünülür.

Sempatik blok, bu sinir ağlarının yakınına görüntüleme eşliğinde lokal anestezik ve gerekirse başka ilaçlar verilmesidir. Blok hem tanı hem de tedavi amacıyla yapılabilir. Kanser ağrısında daha uzun süreli etki için sinir ağının kimyasal bir ilaçla ya da radyofrekansla devre dışı bırakılması (nöroliz) da seçenekler arasındadır.

Hangi durumlarda tercih edilir?

Başlıca sempatik bloklar ve kullanım alanları şunlardır:

• Stellat ganglion bloğu: Boynun ön-yan kısmındaki sinir düğümüne yapılır. Kol bölgesindeki kompleks bölgesel ağrı sendromunda ve yüzü tutan zona ya da zona sonrası ağrı gibi seçilmiş baş ve yüz ağrılarında değerlendirilebilir.
• Lomber sempatik blok: Bel bölgesindeki sempatik zincire yapılır; bacakta kompleks bölgesel ağrı sendromu ve dolaşım bozukluğuna bağlı ağrılarda kullanılır.
• Çölyak pleksus ve splanknik sinir blokları: Üst karın organlarından gelen ağrıyı hedefler; özellikle pankreas kanseri gibi üst karın kanserlerine bağlı ağrıda kullanılır.
• Süperior hipogastrik pleksus ve ganglion impar blokları: Pelvis organlarından ve perine bölgesinden gelen ağrıda ve inatçı kuyruk sokumu ağrısında kullanılır.

Bu bloklar nöropatik ağrı, kanser ağrısı ve karın ve pelvik ağrı tedavisinde, ilaç tedavisi ve rehabilitasyonla birlikte planlanır.

Kanıt düzeyi kullanım alanına göre farklıdır. Pankreas kanseri ağrısında çölyak pleksus bloğunun ağrıyı bir miktar azaltabildiği ve opioid ağrı kesicilere bağlı yan etkileri azaltmaya yardımcı olabildiği bildirilmiştir. Kompleks bölgesel ağrı sendromunda ise sempatik blokların etkisini gösteren yüksek kaliteli çalışmalar sınırlıdır; bu nedenle blok, fizik tedaviyi kolaylaştırmak amacıyla ve yanıt izlenerek uygulanır.

Nasıl etki eder?

Lokal anestezik, sempatik sinir ağı üzerinden taşınan ağrı sinyallerini ve sempatik sistemin aşırı etkinliğini geçici olarak baskılar. Kol ya da bacağa yönelik bloklardan sonra ilgili uzuvda ısınma ve renk değişikliği görülmesi, bloğun etkili olduğunu gösteren bulgulardandır.

Tanısal blok, ağrının sempatik sistemle ilişkili olup olmadığını anlamaya yardımcı olur. Etki ilacın süresinden uzun sürerse, birkaç blok rehabilitasyon programıyla birlikte tekrarlanabilir. Kanser ağrısında nöroliz ile sinir ağı daha uzun süre devre dışı bırakılabilir; bu seçenek, önce yapılan tanısal bloğa verilen yanıta göre değerlendirilir.

İşlem öncesi hazırlık

Ağrının yeri, özellikleri ve önceki tedaviler değerlendirilir; gerekirse görüntüleme incelenir. Kanser hastalarında karar onkoloji ekibiyle birlikte verilir. Kan sulandırıcı ilaçlarınızın nasıl kullanılacağı hekiminizle birlikte planlanır.

Karın bölgesi bloklarından önce aç kalmanız istenebilir; tansiyon düşmesini önlemek için damar yolundan sıvı verilebilir. Gebelik olasılığı, alerjiler ve ateş gibi durumları belirtin. İşlemin amacı, olası riskleri ve diğer seçenekler anlatılır ve onamınız alınır.

İşlem sırasında neler olur?

Pozisyonunuz bloğun türüne göre belirlenir: Stellat ganglion bloğunda sırtüstü, lomber sempatik ve çölyak pleksus bloklarında çoğunlukla yüzüstü yatarsınız. Tansiyonunuz, nabzınız ve oksijen düzeyiniz işlem boyunca izlenir. İğne görüntüleme eşliğinde hedefe yerleştirildikten sonra kontrast madde verilerek ilacın doğru bölgeye yayılacağı ve iğnenin bir damar içinde olmadığı kontrol edilir.

Kol ya da bacağa yönelik bloklarda uzuvdaki ısı değişimi işlem sırasında ve sonrasında ölçülebilir. İşlem, bloğun türüne göre genellikle yirmi ile kırk beş dakika arasında sürer.

İşlem sonrası

İşlemden sonra tansiyon, nabız ve ilgili uzuvdaki ısı değişimi bir süre izlenir. Karın bölgesi bloklarından sonra ayağa kalkarken baş dönmesi olabilir; ilk saatlerde yavaş kalkmanız önerilir. Birkaç gün süren ishal görülebilir.

Stellat ganglion bloğundan sonra göz kapağında düşüklük, ses kısıklığı ve yutkunmada güçlük birkaç saat sürebilir; bu sürede yemek ve içmek için etkinin geçmesini bekleyin. Nefes darlığı, şiddetli ağrı, ateş ya da bacaklarda güçsüzlük olursa hemen haber verin.

Sonuçlar ne zaman hissedilir?

Lokal anestezik etkisi genellikle dakikalar içinde başlar. Rahatlamanın süresi kişiye ve bloğun türüne göre değişir; bazı hastalarda saatler sürerken bazılarında günler ya da haftalar boyunca devam edebilir. Kanser ağrısında uygulanan nöroliz sonrasında etki çoğunlukla daha uzun sürer, ancak zamanla azalabilir.

Sonuçlar kişiden kişiye değişir. Blok yeterli olmazsa radyofrekans tedavisi gibi diğer girişimsel yöntemler ya da kanser ağrısında epidural kateter ve spinal port gibi seçenekler değerlendirilebilir. Size uygun yöntemi konuşmak için randevu oluşturabilirsiniz.