Fibromiyalji

Nedir?

Fibromiyalji, vücudun birçok bölgesinde en az üç aydır süren yaygın ağrıya yorgunluk, dinlendirmeyen uyku ve dikkat ile bellek güçlüğünün eşlik ettiği uzun süreli bir durumdur. Hastalar ağrıyı çoğu zaman "her yerim ağrıyor" diye tarif eder. Ağrının yeri ve şiddeti gün içinde ve günden güne değişebilir.

Fibromiyalji iltihaplı bir romatizmal hastalık değildir; kaslarda, eklemlerde veya iç organlarda hasar oluşturmaz. Yine de ağrı gerçektir ve günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyebilir. Bugün fibromiyalji, sinir sisteminin ağrı sinyallerini işleme biçimindeki değişikliklerle açıklanır. Uluslararası Ağrı Araştırmaları Derneği (IASP), belirgin bir doku hasarı veya sinir hastalığı olmadan ağrı sisteminin işleyişindeki değişikliklerden kaynaklanan bu tür ağrıyı nosiplastik ağrı olarak tanımlar.

Fibromiyalji kadınlarda daha sık görülür ve çoğunlukla genç yetişkinlik ile orta yaş arasında başlar; ancak her yaşta ortaya çıkabilir.

Neden olur?

Fibromiyaljinin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Temel mekanizmanın merkezî duyarlılaşma, yani beyin ve omuriliğin ağrı sinyallerine normalden daha güçlü yanıt vermesi olduğu düşünülmektedir. Belirtilerin ortaya çıkmasında şu etkenler rol oynayabilir:

• Ailesel yatkınlık
• Fiziksel bir yaralanma, ameliyat veya enfeksiyon gibi tetikleyici olaylar
• Uzun süreli stres veya travmatik yaşam olayları
• Uyku bozuklukları
• Romatoid artrit veya lupus gibi başka bir romatizmal hastalığın bulunması

Hareketsizlik, yetersiz uyku ve kaygı ağrıyı artırabilir; artan ağrı da hareketi ve uykuyu kısıtlayarak bir kısır döngü oluşturur. Tedavinin önemli amaçlarından biri bu döngüyü kırmaktır.

Tanı nasıl konur?

Fibromiyalji tanısını koyduran bir kan testi veya görüntüleme yöntemi yoktur. Tanı; ayrıntılı öykü, muayene ve benzer belirtilere yol açabilecek diğer hastalıkların dışlanmasıyla konur. Günümüzde kullanılan tanı ölçütleri, ağrının vücutta ne kadar yaygın olduğunu ve yorgunluk, uyku ve bilişsel yakınmaların şiddetini birlikte değerlendirir. Eskiden kullanılan hassas nokta sayımı artık tanı için gerekli değildir.

Tiroit işlev bozukluğu, kansızlık, iltihaplı romatizmal hastalıklar, kas hastalıkları ve kolesterol ilaçları gibi bazı ilaçların yan etkileri benzer yakınmalara neden olabilir. Bu durumları ayırt etmek için temel kan tahlilleri istenebilir. Fibromiyalji bel fıtığı veya romatoid artrit gibi başka bir sorunla birlikte de bulunabilir; bu durumda her iki sorunun ayrı ayrı ele alınması gerekir.

Tanının gecikmeden konması ve hastaya açıkça anlatılması, tedavinin önemli bir parçasıdır. Belirtilerin adını ve nedenini bilmek kaygıyı azaltır ve tedaviye katılımı kolaylaştırır.

Tedavi seçenekleri

Fibromiyaljiyi tamamen ortadan kaldıran bir tedavi henüz yoktur; ancak belirtileri hafifletmek ve günlük yaşamı kolaylaştırmak mümkündür. Uluslararası kılavuzlar tedaviye bilgilendirme ve ilaç dışı yöntemlerle başlanmasını, yanıt yetersiz kalırsa diğer seçeneklerin kişinin ihtiyacına göre basamak basamak eklenmesini önerir. Tedavilerin çoğunun etkisi orta düzeydedir; bu nedenle genellikle birkaç yöntem birlikte kullanılır.

Konservatif tedavi

• Bilgilendirme: Fibromiyaljinin ne olduğunu ve dokulara neden zarar vermediğini anlamak, tedavinin başlangıç noktasıdır.
• Egzersiz: Kılavuzlarda güçlü düzeyde önerilen yöntem egzersizdir. Yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi düşük yoğunluklu aerobik egzersizler ve hafif güçlendirme çalışmaları kısa sürelerle başlatılır, haftalar içinde kademeli olarak artırılır.
• Uyku düzeni: Düzenli yatıp kalkma saatleri, yatmadan önce kafein ve alkolden kaçınılması ve sakin bir uyku ortamı belirtileri hafifletmeye yardımcı olur.
• Psikolojik yaklaşımlar: Bilişsel davranışçı terapi ile kabul ve kararlılık terapisi, ağrıyla baş etmeyi kolaylaştırabilir ve günlük işlevi destekleyebilir.
• Hareket temelli yöntemler: Tai chi, yoga ve farkındalık (mindfulness) temelli programlar bazı hastalarda yararlı olabilir.
• İlaç tedavisi: Şiddetli ağrı veya uyku sorunu olan hastalarda düşük doz amitriptilin ya da duloksetin gibi ilaçlar değerlendirilebilir. Bu ilaçlar depresyon olmasa da ağrı ve uyku üzerinde etkili olabilir; yan etkiler gözetilerek kullanılır. Güçlü opioid ağrı kesiciler fibromiyaljide önerilmez.

Girişimsel ağrı tedavileri

Fibromiyaljide ağrı belirli bir sinir, eklem veya kastan kaynaklanmadığı için girişimsel tedavilerin yeri sınırlıdır. Enjeksiyonların fibromiyaljideki yararını gösteren kanıtlar zayıftır; bu tedaviler hastalığın kendisini tedavi etmez ve yaygın ağrı için rutin olarak önerilmez.

Bazı hastalarda yaygın ağrının yanında belirli kaslarda belirgin tetik noktalar da bulunur (miyofasiyal ağrı sendromu). Bu durumda tetik nokta enjeksiyonu, bölgesel ağrıyı azaltarak egzersiz programına katılımı kolaylaştırmak amacıyla sınırlı ve destekleyici bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Etkisi genellikle geçicidir ve egzersizin yerini tutmaz.

Tedavide ekip yaklaşımı

Fibromiyalji tedavisi çoğu zaman birden fazla uzmanlık alanının iş birliğini gerektirir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon, romatoloji, psikiyatri veya psikoloji ve algoloji uzmanları; egzersiz programı, eşlik eden hastalıkların tedavisi, uyku ve ruh sağlığı desteği konularında birlikte çalışabilir. Algoloji muayenesinde tanı gözden geçirilir, ağrıya katkıda bulunan bel, boyun veya kas kaynaklı başka sorunlar araştırılır ve ilaç tedavisi kişiye göre düzenlenir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Vücudunuzun birçok bölgesinde uzun süredir devam eden ağrı, dinlendirmeyen uyku ve belirgin yorgunluk varsa bir hekime başvurmanız önerilir. Doğru tanı, gereksiz tetkik ve tedavilerden kaçınmanıza yardımcı olur ve size uygun bir tedavi planının başlangıcıdır. Algoloji (ağrı) uzmanı muayenesinde belirtileriniz ayrıntılı olarak değerlendirilir; randevu sayfasından gün ve saat seçebilirsiniz.