Spinal Stenoz (Dar Kanal)

Nedir?

Spinal stenoz, omurilik ve sinir köklerinin içinden geçtiği kanalın ya da sinirlerin omurgadan çıktığı deliklerin (foramen) daralmasıdır. Daralma kanalın ortasında (santral stenoz), yan kısımlarında (lateral reses stenozu) veya sinir çıkış deliklerinde (foraminal stenoz) olabilir. Halk arasında "dar kanal" olarak da bilinir.

En sık bel bölgesinde (lomber stenoz) ve 50 yaşın üzerindeki kişilerde görülür. Belirtiler genellikle yıllar içinde yavaş yavaş ortaya çıkar ve iki bacakta birlikte hissedilebilir. Foraminal darlıkta ise yakınmalar çoğunlukla tek taraflıdır ve siyatik benzeri bir ağrıya yol açar.

Boyun bölgesinde gelişen daralma ise kollarda yakınmalara ve ilerlediğinde omurilik baskısına bağlı yürüme ve el becerisi sorunlarına yol açabilir.

Neden olur?

Spinal stenoz çoğunlukla omurgada yıllar içinde gelişen yaşa bağlı değişikliklerin sonucudur:

• Disk yüksekliğinin azalması ve disk taşmaları: Diskler inceldikçe ve dışa doğru taştıkça kanal daralır.
• Faset eklemlerde kireçlenme: Büyüyen eklemler ve kemik çıkıntıları (osteofit) kanala doğru uzanabilir.
• Bağların kalınlaşması: Kanalın arka duvarını oluşturan bağın (ligamentum flavum) kalınlaşması.
• Spondilolistezis: Bir omurun öne kayması kanalı daraltabilir.
• Doğuştan dar kanal, geçirilmiş cerrahi veya travma daha seyrek nedenlerdir.

Bu değişiklikler çoğu zaman bir arada bulunur ve bel bölgesinde en sık L4-L5 seviyesinde belirginleşir. Daralma her zaman yakınmaya yol açmaz; bazı kişilerde görüntülemede belirgin darlık olmasına rağmen belirtiler hafiftir.

Tanı nasıl konur?

Bel bölgesindeki darlığın tipik belirtisi nörojenik klodikasyondur: Yürürken veya ayakta dururken bacaklarda ağrı, uyuşma ve ağırlık hissi gelişir; oturmak ya da öne eğilmek rahatlatır. Hastalar çoğu zaman alışveriş arabasına yaslanarak daha uzun yürüyebildiklerini fark eder.

Yürümekle artan bacak ağrısı bacak damarlarındaki daralmaya da bağlı olabilir (vasküler klodikasyon). Damar kaynaklı ağrıda yürümeyi bırakıp ayakta durmak genellikle rahatlatırken, dar kanalda çoğu zaman oturmak veya öne eğilmek gerekir. Bu nedenle muayenede ayak nabızları da değerlendirilir ve gerekirse damar incelemeleri istenir.

Darlığın yeri ve derecesi MR ile ayrıntılı olarak değerlendirilir. MR çekilemeyen hastalarda bilgisayarlı tomografi (BT) kullanılabilir; omurganın dengesini değerlendirmek için ayakta çekilen röntgenler de istenebilir. Sinir köklerinin ne ölçüde etkilendiğini değerlendirmek ve diyabete bağlı sinir hasarı gibi benzer yakınmalara yol açan durumları ayırt etmek için EMG yapılabilir.

Tedavi seçenekleri

Spinal stenoz yavaş ilerleyen bir durumdur ve birçok kişide yakınmalar uzun süre dengede kalır. Tedavi, yürüme mesafesini ve yaşam kalitesini artırmayı hedefler.

Konservatif tedavi

• Egzersiz ve fizyoterapi: Öne eğik pozisyonda yapılan egzersizler, sabit bisiklet ve gövde kaslarını güçlendiren programlar yürüme kapasitesini destekleyebilir.
• Aktif yaşam ve kilo kontrolü: Kısa ama sık yürüyüşler yapmak, gerektiğinde mola vererek mesafeyi kademeli artırmak önerilir.
• Günlük yaşam düzenlemeleri: Uzun süre ayakta kalınacak durumlarda ara ara oturmak; alışveriş arabası veya baston gibi desteklerden yararlanmak yürümeyi kolaylaştırabilir.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesiciler; kişinin yaşı, böbrek ve mide sağlığı gibi etkenler gözetilerek planlanır.

Girişimsel ağrı tedavileri

• Epidural steroid enjeksiyonu: Özellikle foraminal darlığa bağlı, bacağa yayılan sinir kökü ağrısında seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir. Santral darlığa bağlı yürüme ağrısında yararı sınırlıdır ve kılavuzlar bu konuda temkinli davranmayı önerir.
• Radyofrekans tedavisi: Darlığa eşlik eden ve tanısal blokla doğrulanmış faset eklem kaynaklı bel ağrısında kullanılabilir.
• Spinal kord stimülasyonu: Ameliyat sonrasında süren bacak ağrısı gibi, diğer tedavilere yanıt vermeyen seçilmiş durumlarda ve başarılı bir deneme döneminin ardından düşünülebilir.

Bu yöntemler uygun hastalarda ağrıda anlamlı azalma sağlayabilir; ancak darlığı ortadan kaldırmazlar ve etkinin süresi kişiden kişiye değişir.

Cerrahi ne zaman gündeme gelir?

Yürüme mesafesi belirgin şekilde kısalmışsa, güç kaybı ilerliyorsa veya ameliyatsız tedavilere rağmen yaşam kalitesi ciddi biçimde etkileniyorsa, kanalı genişletmeye yönelik cerrahi (dekompresyon) beyin ve sinir cerrahisi veya ortopedi uzmanıyla birlikte değerlendirilir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Yürüme mesafeniz giderek kısalıyorsa, bacaklarınızdaki uyuşma veya güçsüzlük artıyorsa ya da ağrı nedeniyle günlük işlerinizi yapamıyorsanız bir hekime başvurun. Algoloji (ağrı) uzmanı muayenede yakınmalarınızın darlıkla ilişkisini değerlendirir ve uygun tedavi basamaklarını sizinle planlar; randevu sayfasından muayene için gün seçebilirsiniz.