Algoloji Nedir?

Algoloji, ağrının nedenini araştıran, değerlendiren ve tedavisini planlayan tıp dalıdır. Adı Yunanca "algos" (ağrı) ve "logos" (bilim) sözcüklerinden gelir; halk arasında ağrı hekimliği ya da ağrı tedavisi olarak da bilinir. Algoloji uzmanı, özellikle uzun süren ve günlük yaşamı kısıtlayan ağrıların kaynağını bulmaya ve kişiye uygun bir tedavi planı oluşturmaya odaklanır.

Ağrı ve kronik ağrı ne demektir?

Uluslararası Ağrı Araştırmaları Derneği (IASP), ağrıyı gerçek ya da olası doku hasarıyla ilişkili veya buna benzeyen, hoş olmayan duyusal ve duygusal bir deneyim olarak tanımlar. Bu tanım, ağrının yalnızca bir doku sorunu olmadığını; uyku, ruh hâli ve yaşam koşullarından da etkilendiğini hatırlatır.

Üç aydan uzun süren ya da tekrarlayan ağrıya kronik ağrı denir. Kronik ağrı bazen başka bir hastalığın belirtisidir, bazen de başlı başına ele alınması gereken bir sorundur. Algolojinin temel ilgi alanı bu tür ağrılardır; ancak ameliyat sonrası ağrı ve kanser ağrısı gibi tablolar da algoloji uzmanlarının çalışma alanına girer.

Türkiye'de algoloji uzmanı kimdir?

Türkiye'de algoloji bir yan dal uzmanlığıdır. Tıp fakültesini bitiren hekim önce anesteziyoloji ve reanimasyon, fiziksel tıp ve rehabilitasyon ya da nöroloji alanlarından birinde uzman olur. Ardından iki yıllık algoloji yan dal eğitimini tamamlayarak algoloji uzmanı unvanını alır.

Bu eğitimde ağrının tanısı, ilaç tedavisi ve görüntüleme eşliğinde yapılan girişimsel işlemler birlikte öğrenilir. Bu nedenle algoloji uzmanı, ağrının kaynağına yönelik hem tanı hem tedavi amaçlı işlemleri planlayıp uygulayabilir.

Algoloji hangi ağrılara bakar?

Algoloji uzmanına en sık başvurulan durumlar şunlardır:

• Bel ağrısı ve bel fıtığı
• Bacağa yayılan siyatik ağrısı
• Kola yayılan ağrıya da yol açabilen boyun fıtığı
• Migren, küme baş ağrısı ve trigeminal nevralji gibi baş ve yüz ağrıları
• Diyabet, zona (herpes zoster) veya sinir yaralanmalarından sonra gelişebilen nöropatik ağrı
• Hastalığın kendisine ya da tedavisine bağlı kanser ağrısı
• Vücutta yaygın ağrı, yorgunluk ve uyku sorunlarıyla seyreden fibromiyalji

Bunların dışında ameliyattan sonra geçmeyen ağrılar, eklem ağrıları ve kas kaynaklı ağrılar da değerlendirilir. Bölgelere göre gruplanmış listenin tamamına Ağrılar sayfasından ulaşabilirsiniz.

Algolojide hangi tedavi yöntemleri kullanılır?

Tedavi her zaman kişiye göre planlanır ve çoğu zaman en az girişimsel seçeneklerle başlar: ilaç tedavisinin düzenlenmesi, egzersiz, fizik tedavi ve günlük alışkanlıklarla ilgili öneriler. Bu adımlar yeterli olmadığında ya da ağrının kaynağı belirli bir yapıya işaret ettiğinde girişimsel yöntemler gündeme gelebilir:

• Sinir kökü çevresindeki iltihabı azaltmayı amaçlayan epidural steroid enjeksiyonu
• Ağrıyı ileten sinirlerin iletimini ısı ya da elektrik alanıyla düzenleyen radyofrekans tedavisi
• Bazı yüz, kol, bacak ve karın ağrılarında kullanılan sempatik bloklar
• Seçilmiş hastalarda omurilik stimülasyonu gibi nöromodülasyon yöntemleri

Kronik ağrıda uyku düzeni, stres yönetimi ve gerektiğinde psikolojik destek de tedavinin parçası olabilir; bu nedenle plan çoğu zaman birden fazla yöntemi bir arada içerir.

Girişimsel işlemler floroskopi (canlı röntgen) ya da ultrason eşliğinde yapılır. Her işlemin olası riskleri vardır; bir işlemin size uygun olup olmadığı muayene ve tetkiklerden sonra değerlendirilir. Yöntemlerin ayrıntıları için Tedaviler sayfasına bakabilirsiniz.

Ne zaman algoloji uzmanına başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir algoloji uzmanının değerlendirmesi yararlı olabilir:

• Ağrınız üç aydan uzun sürüyorsa
• İlaç ve fizik tedaviye rağmen ağrı günlük yaşamınızı, işinizi ya da uykunuzu belirgin biçimde etkiliyorsa
• Ağrı kola ya da bacağa yayılıyor ve uyuşma, karıncalanma eşlik ediyorsa
• Ağrı kesicileri yan etkileri nedeniyle kullanamıyorsanız
• Size ameliyat önerilmiş ve diğer seçenekler hakkında da bilgi almak istiyorsanız
• Ameliyattan sonra ağrınız beklenenden uzun sürüyorsa

İlk muayenede neler olur?

İlk görüşmede ağrınızın ne zaman ve nasıl başladığı, nereye yayıldığı, neyle arttığı ya da azaldığı ve bugüne kadar hangi tedavilerin denendiği ayrıntılı olarak konuşulur. Ardından fizik ve nörolojik muayene yapılır.

Muayeneye gelirken şunları yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır:

• MR, BT veya röntgen görüntüleriniz (CD ya da dijital bağlantı) ve raporları
• Kullandığınız ilaçların adları ve dozları; özellikle kan sulandırıcı ilaçlar
• Varsa önceki ameliyat, epikriz ve işlem raporları

Muayeneden önceki birkaç gün ağrınızı 0-10 arasında puanlayarak, hangi saatlerde arttığını ve sizi en çok neyin kısıtladığını not etmeniz de değerlendirmeye yardımcı olur.

Gerekirse ek tetkik istenir. Bazı durumlarda ağrının kaynağını doğrulamak için tanısal bir blok (ilgili siniri kısa süreliğine uyuşturarak yapılan test) planlanabilir. Görüşmenin sonunda olası tanı, tedavi seçenekleri, beklenen faydalar ve riskler konuşulur; karar birlikte verilir.

"Ağrı polikliniği" ne demektir?

Hastanelerde algoloji uzmanlarının hasta kabul ettiği birimler ağrı polikliniği, algoloji polikliniği ya da ağrı kliniği olarak adlandırılır. Bu ifadelerin hepsi aynı hizmeti anlatır: ağrının kaynağını araştıran ve tedavisini planlayan uzman değerlendirmesi. Algoloji uzmanı gerektiğinde fizyoterapist, psikolog, cerrah ve onkolog gibi diğer uzmanlarla birlikte çalışır; çünkü kronik ağrının yönetimi çoğu zaman tek bir yöntemle sınırlı değildir.

Muayenehanede de aynı değerlendirme yapılır. Girişimsel bir işlem gerekirse, işlem gerekli görüntüleme donanımına sahip ruhsatlı bir sağlık kuruluşunda uygulanır.

Kaynaklar

• International Association for the Study of Pain (IASP): Terminology
• Treede RD ve ark. Chronic pain as a symptom or a disease: the IASP Classification of Chronic Pain for the International Classification of Diseases (ICD-11). Pain. 2019;160(1):19-27.
• Türk Algoloji-Ağrı Derneği: Yan Dal Süreci