Bel Fıtığı

Nedir?

Omurlar arasında, darbeleri emen ve omurgaya esneklik kazandıran diskler bulunur. Her disk, sağlam bir dış halka ve jel kıvamında bir iç çekirdekten oluşur. Bel fıtığı (lomber disk hernisi), dış halkadaki bir yırtıktan çekirdek dokusunun dışarı taşması ve yakındaki sinir köküne baskı yapması ya da onu kimyasal olarak tahriş etmesidir.

Fıtıklar en sık bel bölgesinin alt kısmında, L4-L5 ve L5-S1 seviyelerinde görülür. Sinir köküne baskı olduğunda ağrı yalnızca belde kalmaz; sinirin uzandığı hat boyunca kalçaya, bacağa ve ayağa yayılabilir. Bu yayılan ağrıya radikülopati (sinir kökü kaynaklı yayılan ağrı) ya da halk arasındaki adıyla siyatik denir.

Neden olur?

Bel fıtığı çoğu zaman tek bir olaya değil, diskte yıllar içinde biriken yıpranmaya bağlıdır. Yaşla birlikte disk su kaybeder, esnekliği azalır ve dış halka zorlanmalara daha açık hâle gelir. Bu zeminde ağır bir yük kaldırmak ya da ani bir dönme hareketi belirtileri başlatabilir.

Riski artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Yaşa bağlı disk yıpranması (dejenerasyon) ve ailesel yatkınlık
• Ağır yük kaldırma, sık eğilme ve titreşime maruz kalınan işler
• Uzun süre hareketsiz oturma
• Fazla kilo ve zayıf gövde kasları
• Sigara kullanımı

MR'da fıtık görülmesi her zaman ağrının fıtıktan kaynaklandığı anlamına gelmez; hiç yakınması olmayan kişilerde de disk taşmalarına sık rastlanır. Önemli olan, görüntüdeki bulgunun hastanın yakınmaları ve muayene bulgularıyla uyumlu olmasıdır.

Tanı nasıl konur?

Tanı, öykü ve nörolojik muayeneyle başlar. Ağrının yayıldığı yer, his kaybının bulunduğu bölge, kas gücü ve refleksler hangi sinir kökünün etkilendiği konusunda önemli ipuçları verir. Sırtüstü yatarken düz bacağın kaldırılması gibi muayene testleri sinir kökü üzerindeki gerginliği gösterebilir.

MR, fıtığın yerini, büyüklüğünü ve sinirle ilişkisini en ayrıntılı gösteren incelemedir. Uyarı işareti yoksa ilk haftalarda genellikle gerekmez; yakınmalar sürüyorsa, güç kaybı varsa veya girişimsel bir tedavi düşünülüyorsa istenir. Sinir hasarının derecesini değerlendirmek için bazı hastalarda EMG (sinir ve kasların elektriksel etkinliğinin ölçümü) yapılabilir.

Tedavi seçenekleri

Bel fıtığına bağlı yakınmalar birçok kişide birkaç hafta ile birkaç ay içinde azalır; bazı fıtıkların zamanla küçüldüğü de bilinmektedir. Bu nedenle tedavi çoğunlukla ameliyatsız yöntemlerle başlar.

Konservatif tedavi

• Aktif kalmak: Kısa süreli dinlenme dışında yatak istirahati önerilmez. Ağrının izin verdiği ölçüde yürümek ve günlük işlere devam etmek yararlıdır.
• Egzersiz ve fizyoterapi: Ağrı azaldıkça gövde kaslarını güçlendiren ve sinirin hareketliliğini destekleyen programlar uygulanır.
• İlaç tedavisi: Kısa süreli iltihap giderici ağrı kesiciler kullanılabilir. Sinir ağrısında kullanılan bazı ilaçların bu durumdaki yararı sınırlıdır; bu yüzden ilaç seçimi kişiye göre yapılır.

Girişimsel ağrı tedavileri

Ağrı birkaç haftalık tedaviye rağmen günlük yaşamı belirgin şekilde kısıtlıyorsa girişimsel yöntemler değerlendirilir. Bu yöntemlerin genel çerçevesi ameliyatsız bel fıtığı tedavisi sayfasında anlatılmaktadır:

• Epidural steroid enjeksiyonu: Görüntüleme eşliğinde, sinir kökü çevresindeki iltihabı ve ödemi azaltmayı amaçlar. Özellikle bacağa yayılan şiddetli ağrıda kullanılır.
• Nükleoplasti ve lazer ile fıtık tedavisi: Diske ince bir iğneyle ulaşılarak disk içi basıncın azaltılması hedeflenir. Yalnızca disk sınırları içinde kalan ve disk yüksekliği korunmuş fıtıklarda uygun olabilir; fıtıktan serbest parça ayrılmışsa uygulanmaz.
• Radyofrekans tedavisi: Uzun süren sinir kökü ağrısında, ilgili sinir kökünün çevresine dokuya zarar vermeyecek düşük ısıda pulsed (atımlı) radyofrekans uygulanabilir.

Bu yöntemlerle uygun hastalarda ağrıda anlamlı azalma sağlanabilir; ancak sonuçlar kişiden kişiye değişir ve her işlemin kendine özgü riskleri vardır.

Cerrahi ne zaman gerekir?

İdrar veya gaita kontrolünün bozulduğu kauda ekina sendromu acil cerrahi gerektirir. İlerleyen kas güçsüzlüğünde ya da uygun tedaviye rağmen süren ve günlük yaşamı ciddi biçimde kısıtlayan ağrıda cerrahi seçenek, beyin ve sinir cerrahisi veya ortopedi uzmanıyla birlikte değerlendirilir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Bacağa yayılan ağrınız birkaç hafta içinde azalmıyorsa, uyuşma veya güçsüzlük eşlik ediyorsa ya da ağrı nedeniyle uyuyamıyor ve çalışamıyorsanız bir hekime başvurun. Algoloji (ağrı) uzmanı muayenede bulgularınızı MR ile birlikte değerlendirir ve hangi tedavinin size uygun olabileceğini açıklar; randevu sayfasından muayene için gün ve saat seçebilirsiniz.