İlaç, Egzersiz ve Fizik Tedavi

Nedir?

Ağrı tedavisinin ilk basamağı çoğu zaman bir işlem değil; ilaçların gözden geçirilmesi, düzenli egzersiz, fizik tedavi ve günlük alışkanlıklarla ilgili önerilerden oluşan bir plandır. Tıp dilinde bu yaklaşıma konservatif (cerrahi ya da girişimsel olmayan) tedavi denir.

Bu basamak; bel ağrısı, boyun ağrısı, fıtığa bağlı siyatik, nöropatik ağrı ve fibromiyalji gibi pek çok ağrıda tedavinin temelini oluşturur.

Hangi durumlarda tercih edilir?

Acil durum belirtisi ya da ilerleyen güç kaybı yoksa, yeni başlamış ağrıların çoğunda tedaviye bu basamakla başlanır. Bel ve boyun kaynaklı ağrılar pek çok kişide haftalar içinde azalır; bu süreçte amaç ağrıyı kontrol altına alırken hareket kabiliyetini korumaktır.

Uzun süren (kronik) ağrılarda da bu basamak önemlidir: yararı kalmamış ya da birbiriyle etkileşen ilaçlar sadeleştirilir, hareketsiz kalmış kaslar kademeli bir programla yeniden güçlendirilir.

İlaç tedavisi nasıl düzenlenir?

İlaç seçimi ağrının türüne göre yapılır. Kas, eklem ve bağ dokusundan kaynaklanan ağrı ile sinir hasarına bağlı ağrı farklı ilaçlara yanıt verir. Amaç ağrıyı tamamen ortadan kaldırmak değil, egzersiz programını ve günlük işleri sürdürebileceğiniz bir düzeye indirmektir. Aşağıdaki ilaç grupları genel bilgi amacıyla anlatılmıştır; ilacı, dozu ve kullanım süresini muayeneden sonra hekiminiz belirler.

Ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar

Steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar (NSAİİ) bel ve eklem ağrısında sık kullanılır. Mide, böbrek, kalp ve damarlar üzerindeki olası yan etkileri nedeniyle mümkün olan en düşük etkili dozda ve olabildiğince kısa süre kullanılmaları önerilir. Mide koruyucu bir ilaç gerekip gerekmediği yaşınıza ve diğer hastalıklarınıza göre değerlendirilir.

Sinir ağrısı ilaçları

Yanma, karıncalanma, batma ya da elektrik çarpması şeklinde tarif edilen sinir ağrısında bazı antidepresan ve antiepileptik grubu ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar burada depresyon ya da sara tedavisi için değil, sinir sisteminin ağrı sinyallerini işleme biçimini düzenlemek amacıyla verilir. Genellikle düşük dozla başlanır ve yan etkiler izlenerek doz kademeli olarak artırılır. Fıtığa bağlı bacak ağrısında (siyatik) bu ilaçların belirgin bir yararı gösterilememiştir ve bazı kılavuzlar bu durumda önermez; kullanılıp kullanılmayacağına muayenede birlikte karar verilir.

Kas gevşeticiler, cilde uygulanan ilaçlar ve opioidler

Kas gevşeticiler seçilmiş durumlarda kısa süreli kullanılabilir; uyku hali yapabilecekleri unutulmamalıdır. Belirli bir bölgeyle sınırlı ağrılarda krem ya da bant biçiminde cilde uygulanan ilaçlar seçenek olabilir. Opioid grubu ağrı kesiciler ise uzun süren bel ağrısında kılavuzlarca önerilmez; yeni başlamış şiddetli ağrıda seçilmiş durumlarda kısa süreli ve yakın izlemle kullanılabilir. Kanser ağrısı gibi durumlarda yaklaşım farklıdır.

Her ilacın yararı ve yan etkileri kontrollerde birlikte değerlendirilir; yarar görülmeyen ilaçlar planlı biçimde azaltılarak bırakılır.

Egzersiz ve fizik tedavi

Kılavuzlar, uzun süren bel ve boyun ağrısında düzenli ve yapılandırılmış egzersizi tedavinin temel parçası olarak önerir. Program kişiye göre hazırlanır; güçlendirme ve esneme hareketlerini, yürüme ya da yüzme gibi aerobik egzersizleri, yoga veya pilates gibi beden ve nefes odaklı çalışmaları içerebilir.

Fizyoterapist programı ağrınıza ve kondisyonunuza göre kurar, hareketleri doğru yapmanızı sağlar ve zorluğu kademeli olarak artırır. Gerektiğinde eklem ve yumuşak dokuya yönelik manuel tedavi de eklenebilir; ancak bu, egzersizin yerine değil onunla birlikte uygulanır. Sıcak ya da soğuk uygulama kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Elektrik akımı (TENS) ya da ultrason gibi pasif cihaz uygulamaları ise bel ağrısında kılavuzlarca önerilmez.

Duruş, hareket ve uyku

• Aktif kalın: Uzun süreli yatak istirahati iyileşmeyi geciktirebilir. Ağrının izin verdiği ölçüde günlük işlere devam edin.
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın: Masa başında çalışıyorsanız 30-60 dakikada bir kalkıp birkaç dakika yürüyün.
• Etkinlikleri güne yayın: İyi hissettiğiniz günlerde aşırı yüklenip sonraki günlerde hareketsiz kalmak yerine işleri gün içine bölün.
• Yük kaldırırken dikkat edin: Yükü vücudunuza yakın tutun, dizlerinizi bükün ve kaldırırken gövdenizi döndürmekten kaçının.
• Uykunuza özen gösterin: Düzenli yatış ve kalkış saatleri, akşamları kafein ve ekran kullanımını azaltmak uykuyu destekler. Ağrı ve uyku birbirini etkiler.

Uzun süren ağrıda stres, kaygı ve ruh hali de ağrının şiddetini etkileyebilir. Gerekirse psikolojik destek, egzersiz programıyla birlikte planın bir parçası olabilir.

Sonuçlar ne zaman hissedilir?

Yeni başlamış bel ve boyun ağrısında rahatlama çoğu zaman birkaç gün ile birkaç hafta içinde fark edilir. Egzersizin etkisi daha yavaş ortaya çıkar; düzenli bir programın yararı genellikle birkaç hafta içinde belirginleşir. Sinir ağrısı ilaçlarında doz kademeli artırıldığından, ilacın size yarayıp yaramadığını anlamak için de birkaç hafta gerekebilir.

Sonuçlar kişiden kişiye değişir. Egzersizin ilk günlerinde hafif kas ağrısı sık görülür; keskin, yayılan ya da her seferinde artan ağrıda ise program yeniden düzenlenir.

Bir sonraki basamağa ne zaman geçilir?

Aşağıdaki durumlarda görüntüleme eşliğinde yapılan girişimsel tedaviler değerlendirilir:

• Uygun ilaç ve egzersize rağmen birkaç haftadır ağrının yeterince azalmaması
• Ağrının uyku, iş ve günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlamaya devam etmesi
• Ağrı nedeniyle egzersiz programının sürdürülememesi
• İlaçların yan etkiler nedeniyle kullanılamaması

Bacağa yayılan şiddetli ağrıda epidural steroid enjeksiyonu, omurganın küçük eklemlerinden kaynaklanan ağrıda faset eklem enjeksiyonu ve radyofrekans tedavisi gündeme gelebilir. Bel fıtığındaki seçenekleri bir bütün olarak görmek için ameliyatsız bel fıtığı tedavisi sayfasına bakabilirsiniz. Girişimsel bir işlemden sonra da egzersiz programı sürdürülür; işlem, egzersize dönmeyi kolaylaştırmak içindir.

Güç kaybı ya da ilerleyen sinir bulguları varsa cerrahi görüş alınır. Ameliyatın hangi durumlarda gündeme geldiğini Fıtık ameliyatı ne zaman gerekir? yazısında bulabilirsiniz.

Acil başvuru gerektiren belirtiler

Şu durumlarda da gecikmeden hekime başvurun:

• Ateş ya da açıklanamayan kilo kaybıyla birlikte olan ağrı, kanser öyküsü olanlarda yeni başlayan sırt ağrısı
• Düşme ya da kaza sonrasında başlayan şiddetli ağrı
• Siyah, katran renginde dışkı: ağrı kesicilere bağlı mide kanamasının belirtisi olabilir

Size uygun planı birlikte belirlemek için randevu sayfasından muayene planlayabilirsiniz.