Sinir Sıkışması ile Fıtık Arasındaki Fark Nedir?

Fıtık ile sinir sıkışması aynı şey değildir, ama sıklıkla birlikte görülür. Fıtık, omurlar arasındaki diskin (yastıkçık) iç kısmının dış halkadaki bir yırtıktan taşmasıdır; yani bir yapı sorunudur. Sinir sıkışması ise bir sinirin çevresindeki kemik, bağ, kas ya da disk gibi dokular tarafından sıkıştırılmasını veya tahriş edilmesini anlatır; yani bir durumu tarif eder.

Fıtık, sinir sıkışmasının sık görülen nedenlerinden biridir. Ancak her fıtık bir siniri sıkıştırmaz, her sinir sıkışması da fıtıktan kaynaklanmaz. Tedavi, sıkışmanın nerede olduğuna ve neden kaynaklandığına göre belirlenir.

Fıtık nedir?

Omurlar arasındaki diskler, dışta sağlam bir halka (anulus) ve içte jöle kıvamında bir çekirdekten (nükleus) oluşur. Yaşla birlikte yıpranma ya da ani bir zorlanma sonucu halka zayıflayabilir ve çekirdek dışarı taşabilir. Buna disk hernisi, halk arasındaki adıyla fıtık denir.

Taşan disk dokusu yakınındaki sinir köküne değer ve onu tahriş ederse bel fıtığında bacağa, boyun fıtığında kola yayılan ağrı başlar. Taşan kısım sinire değmiyorsa fıtık hiç belirti vermeyebilir. MR'da fıtık görülen pek çok kişinin hiçbir şikâyeti yoktur.

Sinir sıkışması nedir?

"Sinir sıkışması" tıbbi bir tanıdan çok, bir sinirin baskı altında kaldığını anlatan genel bir ifadedir. Hekimler sıkışmanın yerini ve nedenini ayrıca tanımlar. Sıkışma iki ana bölgede olabilir.

Omurgada: sinir kökü sıkışması

Sinir kökleri omurgadan çıkarken dar kanallardan geçer. Bu bölgede sıkışmaya yol açan başlıca nedenler şunlardır:

• Bel veya boyun fıtığı
• Kireçlenmeye bağlı kemik çıkıntıları (osteofit)
• Sinirin çıktığı deliğin daralması (foraminal darlık)
• Omurga kanalının daralması (spinal stenoz)
• Omur kayması

Sinir kökünün sıkışmasına bağlı tabloya radikülopati (sinir kökü kaynaklı yayılan ağrı) denir. Bel bölgesindeki örneği siyatik olarak bilinir.

Omurga dışında: çevresel sinir sıkışması

Sinirler kol ve bacak boyunca ilerlerken eklem çevresindeki dar tünellerden de geçer ve bu noktalarda da sıkışabilir:

• Bilekte median sinir: karpal tünel sendromu
• Dirsekte ulnar sinir: yüzük ve serçe parmakta uyuşma
• Kasık bölgesinde uyluğun duyu siniri: uyluğun dış yüzünde yanma ve uyuşma (meralji parestetika)
• Ayak bileğinde tibial sinir: ayak tabanında yanma (tarsal tünel sendromu)

Belirtiler nasıl ayırt edilir?

Her iki durumda da ağrı, uyuşma, karıncalanma ve güçsüzlük görülebilir. Yine de bazı ipuçları yol gösterir:

• Dağılım: Sinir kökü sıkışmasında belirtiler boyundan kola veya belden bacağa doğru, bir şerit hâlinde yayılır. Çevresel sıkışmada ise şikâyetler o sinirin beslediği bölgeyle sınırlıdır; örneğin karpal tünel sendromunda başparmak, işaret ve orta parmak.
• Tetikleyen hareketler: Kök sıkışmasında boyun veya bel hareketleri, öksürme ve hapşırma ağrıyı artırabilir. Karpal tünel sendromunda ise belirtiler çoğu zaman geceleri ya da bilek uzun süre bükülü kaldığında artar.
• Başlangıç: Fıtığa bağlı kök sıkışması ani başlayabilir; kemik çıkıntısı veya darlığa bağlı sıkışma genellikle yavaş ilerler.

Bu ipuçları kesin ayrım sağlamaz. Bazen aynı kişide hem boyun fıtığı hem karpal tünel sendromu bulunabilir. Sıkışan sinirde yanma ve elektriklenme gibi nöropatik ağrı özellikleri de gelişebilir.

Sık karışan iki örnek

Kolda uyuşma: Boyun fıtığına bağlı kök sıkışmasında uyuşma çoğu zaman boyun ağrısıyla birlikte başlar ve boyun hareketleriyle değişir. Karpal tünel sendromunda ise uyuşma genellikle elde, özellikle başparmak, işaret ve orta parmakta yoğunlaşır; geceleri uykudan uyandırabilir ve eli silkelemekle azalabilir. Boyun kaynaklı şikâyetlerde hangi hekime başvurulacağı boyun fıtığı için hangi doktora gidilir? yazısında anlatılmıştır.

Bacak ağrısı: Bel fıtığına bağlı ağrı çoğunlukla bir bacakta olur, oturmak ve öne eğilmekle artar. Dar kanala bağlı ağrı ise sıklıkla iki bacakta, yürüdükçe ortaya çıkar; oturunca ya da öne eğilince azalır.

Tanıda MR ve EMG'nin yeri

Tanının temeli, ayrıntılı öykü ve nörolojik muayenedir. MR; diski, omurga kanalını ve sinir köklerini gösterir ve omurgadaki sıkışmayı değerlendirmede kullanılır. EMG ve sinir iletim çalışmaları (sinir ve kasların elektriksel ölçümü) ise sinirin hangi noktada ve ne ölçüde etkilendiğini gösterir; özellikle kök sıkışmasını bilekteki veya dirsekteki sıkışmadan ayırmada yardımcıdır.

Görüntüleme sonuçları muayene bulgularıyla birlikte yorumlanmalıdır. MR'da görülen bir fıtık, elinizdeki uyuşmanın gerçek nedeni olmayabilir.

Tedavi neden farklılaşır?

Fıtığa bağlı sinir kökü sıkışmasında tedavi çoğu zaman sabırlı bir izlem, hareketli kalma, ilaç düzenlemesi ve egzersizle başlar. Ağrı şiddetli veya uzun süreliyse epidural steroid enjeksiyonu gibi işlemler, belirli durumlarda ise cerrahi gündeme gelebilir. Seçenekler ameliyatsız bel fıtığı tedavisi sayfasında anlatılmıştır.

Karpal tünel sendromu gibi çevresel sıkışmalarda ise bileklik (atel), bölgeye yönelik enjeksiyon ve gerekirse sinirin üzerindeki bağı gevşeten cerrahi seçenekler değerlendirilir. Yanlış yere yönelik bir tedavi beklenen yararı sağlamayacağından sıkışmanın yerini doğru belirlemek önemlidir.

Hangi hekime başvurmalısınız?

Nöroloji uzmanı, uyuşmanın kaynağını ayırt etmede ve EMG değerlendirmesinde yol gösterir. Algoloji uzmanı ağrının kaynağını netleştirip ilaç ve girişimsel tedavileri planlar; fiziksel tıp ve rehabilitasyon ise egzersiz programıyla sürece katkı sağlar. Cerrahi gerektiren bir durum söz konusuysa beyin ve sinir cerrahisi, ortopedi ya da el cerrahisi değerlendirmesi gerekir. Branşların rolü, bel ağrısı örneği üzerinden bel ağrısı için hangi bölüme gidilir? yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Uyuşma veya ağrı birkaç haftadır sürüyorsa, uykunuzu bölüyorsa ya da günlük işlerinizi zorlaştırıyorsa değerlendirme yararlı olur. Kol veya bacakta ilerleyen güçsüzlük, ellerde beceriksizlik, yürürken dengesizlik ya da idrar veya gaita kontrolünde sorun varsa beklemeden başvurulmalıdır.

Ağrının kaynağını netleştirmek için randevu alabilir, bel fıtığı hakkında genel bilgi için bel fıtığı sayfasına göz atabilirsiniz. Fıtıkta cerrahinin ne zaman gündeme geldiğini fıtık ameliyatı ne zaman gerekir? yazısında bulabilirsiniz.