Bel Fıtığı Ayağa Vurur mu?

Evet, bel fıtığı ayağa vurabilir. Omurlar arasındaki diskin taşan kısmı bir sinir köküne baskı yaptığında ya da onu tahriş ettiğinde, ağrı belden kalçaya, bacağın arkasına ve ayağa kadar yayılabilir. Bu tabloya siyatik denir. Ağrı çoğunlukla bir bacakta olur; uyuşma, karıncalanma, yanma ya da güçsüzlük eşlik edebilir.

Ayağa vuran ağrı, fıtığın ağır olduğu ya da ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Pek çok kişide şikâyetler birkaç hafta ile birkaç ay içinde azalır. Yine de bazı belirtiler beklemeden değerlendirme gerektirir; bunları aşağıda bulabilirsiniz.

Ağrı neden ayağa kadar iner?

Bel bölgesindeki sinir kökleri omurgadan çıktıktan sonra birleşerek siyatik siniri oluşturur. Bu sinir kalçadan başlayıp bacağın arkasından ayağa kadar uzanır. Fıtık bir sinir köküne baskı yaptığında beyin, ağrıyı o sinirin taşıdığı bölgeden geliyormuş gibi algılar; bu yüzden sorun belde olsa da ağrı ayakta duyulabilir.

Bu tür ağrıya radiküler ağrı (sinir kökü kaynaklı yayılan ağrı) denir. Dizin altına, baldıra ve ayağa inen ağrı, sinir kökünün etkilendiğini daha çok düşündürür. Yalnızca kalçada ve uylukta kalan ağrı ise kas, eklem ya da bağ kaynaklı da olabilir.

Hangi sinir, ayağın neresi?

Bel fıtıkları çoğunlukla belin alt iki seviyesinde (L4-L5 ve L5-S1) görülür. Etkilenen sinir köküne göre belirtilerin yeri değişir:

• L4 sinir kökü: Uyluğun önü, dizin iç tarafı ve bacağın iç yüzü; diz refleksinde azalma olabilir.
• L5 sinir kökü: Bacağın dış yüzü, ayak sırtı ve başparmak; ayak bileğini ve başparmağı yukarı kaldırmada güçsüzlük (düşük ayak) gelişebilir.
• S1 sinir kökü: Baldır, topuk, ayak tabanı ve ayağın dış kenarı; parmak ucunda yükselmede zorluk ve topuk refleksinde azalma görülebilir.

Bu dağılımlar kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Hangi kökün etkilendiğine muayene ile karar verilir; MR bu değerlendirmeyi destekler.

Ayağa vuran ağrı nasıl hissedilir?

Hastalar ayağa vuran ağrıyı farklı sözcüklerle tarif eder:

• Bacak boyunca inen elektrik çarpması ya da bıçak saplanması hissi
• Ayakta yanma, iğnelenme veya karıncalanma
• Ayak sırtında, tabanında ya da parmaklarda uyuşma
• Öksürme, hapşırma ve ıkınmayla artan ağrı
• Uzun süre oturunca ya da öne eğilince artan ağrı
• Yürürken ayağın takılması veya terliğin ayaktan kayması

Ağrının şiddeti ile sinir basısının derecesi her zaman paralel gitmez. Bazı hastalar şiddetli ağrıya rağmen güç kaybı yaşamazken, bazılarında ağrı hafif olduğu hâlde belirgin uyuşma ya da güçsüzlük gelişebilir. Bu yüzden yalnızca ağrının şiddetine değil, belirtilerin türüne de dikkat etmek gerekir.

Ayağa vuran her ağrı fıtık mıdır?

Hayır. Benzer şikâyetlere yol açan başka durumlar da vardır:

• Dar kanal (spinal stenoz): Yürüdükçe iki bacakta artan, oturunca veya öne eğilince azalan ağrı ve uyuşma. Ayrıntılar için spinal stenoz sayfasına bakabilirsiniz.
• Periferik nöropati: Özellikle şeker hastalığında, iki ayakta çorap giyilmiş gibi başlayan yanma ve uyuşma. Bu tür sinir ağrıları nöropatik ağrı sayfasında anlatılmıştır.
• Damar hastalığı: Yürürken baldırda başlayan, durunca kısa sürede geçen kramp tarzı ağrı.
• Kalça eklemi sorunları ve kas kaynaklı ağrılar: Kasık ve uylukta yoğunlaşan ağrı.
• Bacak veya ayaktaki sinir sıkışmaları: Omurga dışında, sinirin seyri boyunca oluşan sıkışmalar.

Bu nedenle muayene ve gerekirse EMG (sinir ve kasların elektriksel ölçümü) ile ağrının kaynağını netleştirmek önemlidir. Konuyla ilgili sinir sıkışması ile fıtık arasındaki fark yazısı da yol gösterebilir.

Ne zaman beklemeden başvurmalısınız?

Şu durumlar da gecikmeden değerlendirilmelidir:

• Ayağı veya başparmağı yukarı kaldıramama, parmak ucunda yükselememe
• Giderek yayılan uyuşma ya da artan güçsüzlük
• Ateş, titreme veya açıklanamayan kilo kaybıyla birlikte görülen bel ve bacak ağrısı
• Gece uykudan uyandıran, dinlenmekle azalmayan şiddetli ağrı
• Birkaç haftadır azalmayan ya da giderek artan bacak ağrısı

Muayenede neye bakılır?

Muayenede ağrının yayılımı sorulur; kas gücü, refleksler ve his değerlendirilir. Topuk ve parmak ucunda yürüme, ayak bileğini ve başparmağı yukarı kaldırma gibi basit testler, hangi sinir kökünün etkilendiğine dair ipucu verir. Sırtüstü yatarken bacağın düz şekilde kaldırılması ağrıyı bacak boyunca artırıyorsa bu da sinir kökü tahrişini düşündürür.

MR her hastada hemen gerekmez. Uyarı işaretleri varsa, ağrı haftalardır azalmıyorsa ya da girişimsel bir tedavi planlanıyorsa istenir. Görüntüleme sonuçları her zaman muayene bulgularıyla birlikte yorumlanır.

Bu dönemde neler yapabilirsiniz?

• Ağrının izin verdiği ölçüde günlük işlerinize devam edin; uzun süre yatakta kalmayın.
• Kısa ve sık yürüyüşler yapın, uzun süre aynı pozisyonda oturmaktan kaçının.
• Ağır kaldırmayın; yerden bir şey alırken dizlerinizi bükün.
• Sıcak uygulama bazı kişilerde rahatlatıcı olabilir.
• İlaçları hekiminizin önerdiği doz ve sürede kullanın.

Tedavi nasıl planlanır?

Tedavi; şikâyetin süresine, sinir basısının derecesine, muayene bulgularına ve görüntüleme sonuçlarına göre kişiye özel planlanır. Başlangıçta mümkün olduğunca hareketli kalmak, uzun süreli yatak istirahatinden kaçınmak, hekiminizin önerdiği ilaçlar ve egzersiz programı çoğu zaman temel adımlardır.

Ağrı şiddetliyse ya da bu adımlara rağmen sürüyorsa, uygun hastalarda epidural steroid enjeksiyonu gibi görüntüleme eşliğinde yapılan işlemler değerlendirilebilir; işlemden sonra nelere dikkat edileceği epidural enjeksiyon sonrası nelere dikkat edilmeli? yazısında anlatılmıştır. Diğer seçenekler ameliyatsız bel fıtığı tedavisi sayfasında yer alır. Ameliyatın hangi durumlarda gündeme geldiğini ise fıtık ameliyatı ne zaman gerekir? yazısında bulabilirsiniz.

Ayağınıza vuran ağrı haftalardır sürüyorsa ya da yaşamınızı kısıtlıyorsa değerlendirme için randevu alabilirsiniz. Daha fazla bilgi için siyatik ve bel fıtığı sayfalarına göz atabilirsiniz.